بخش تحقیقات رستنیها

دکتر محمدرضا آصف شایان

رییس بخش -رزومه

تا سال 1345 در ساختار مؤسسه تحقیقات آفات و بیماری‌های گیاهی (مؤسسه تحقیقات گیاه‌پزشکی کشور فعلی) بخش مستقلی که وظایف تحقیق در زمینه رستنی‌های ایران را عهده‌دار باشد، وجود نداشت. در این سال در تشکیلات جدید مؤسسه بخشی تحت عنوان "بخش طبقه‌بندی گیاهان" با سه آزمایشگاه (1) طبقه‌بندی گیاهان عالی، (2) طبقه‌بندی گیاهان پست و (3) طبقه‌بندی قارچ‌ها و باکتری‌ها تصویب و ابلاغ شد. با تصویب تشکیلات جدید مؤسسه تحقیقات آفات و بیماری‌های گیاهی (در قالب سازمان تحقیقات کشاورزی) در سال 1357، بخش طبقه‌بندی گیاهان به "بخش تحقیقات گیاه‌شناسی" تغییر نام داد. در ضمن وظایف تحقیقات باکتری‌شناسی نیز از این بخش منفک و به بخش تحقیقات بیماری‌های گیاهان مؤسسه محول گردید. در سال 1376 نام این بخش به دلیل ماهیت فعالیت‌های خود به "بخش تحقیقات رستنی‌ها" مجددا تغییر یافت. بخش تحقیقات رستنی‌ها به عنوان بنیان‌گذار تحقیقات رده‌بندی قارچ‌ها و گیاهان در وزارت جهاد کشاورزی و همچنین با دارا بودن مجموعه‌های غنی نگهداری قارچ‌ها، گیاهان و علف‌های هرز در وزارت مذکور از جایگاه ویژه‌ای در تحقیقات کشاورزی، خاصه تحقیقات گیاه‌پزشکی، در کشور برخوردار است.

افزایش دانش رده‌بندی رستنی‌های کشور شامل قارچ‌ها، گیاهان و جلبک‌ها در جهت توسعه راهکارها و ایجاد تکنولوژی‌های جدید برای حل مشکلات گیاه‌پزشکی.
توسعه مجموعه‌های غنی هرباریوم وزارت جهاد کشاورزی "ایران" به عنوان مجموعه‌های مرجع حاوی اطلاعات بخشی از تنوع زیستی کشور.
تحقیق و بررسی در زمینه رستنی‌ها بویژه آرایه‌هایی که به عنوان منابع ژنتیکی، عوامل کنترل بیولوژیک، میزبان‌های ثانویه و انتخابی، بیمارگرهای گیاهی و علف‌های هرز در گیاه‌پزشکی حایز اهمیت می‌باشند.
انجام مطالعات تنوع زیستی رستنی‌های کشوردر راستای تولید دانش فنی جهت تکمیل و به روز رسانی فهرست رستنی‌های قرنطینه داخلی و خارجی و آمادگی علمی در برابر تهدیدات اگروتروریسم و بیوتروریسم.
جذب مشارکت ملی و بین المللی جهت بروز رسانی و توسعه مجموعه‌های ذخایر ژنتیکی هرباریوم "ایران"
مستندسازی اطلاعات مربوط به تنوع زیستی کشور در قالب بانک‌های اطلاعاتی آنلاین.
تهیه مونوگراف، کلیدهای شناسایی و طراحی صفحات راهنمای تحت وب از رستنی‌های دارای کاربرد در گیاه‌پزشکی.
مشارکت در مباحث سلامت و امنیت غذایی از طریق:
شناسایی رستنی‌های مضر برای سلامتی انسان‌ها به عنوان مثال قارچ‌های موجود روی محصولات کشاورزی و مواد غذایی مختلف که به دلیل تولید زهرابه‌های (mycotoxins) خطرناک تهدید جدی برای سلامت و امنیت غذایی کشور محسوب می‌شوند.
شناسایی رستنی‌های مهم تجزیه کننده آلاینده‌های صنعتی متعلق به نیروگاه‌ها، پالایشگاه‌ها و مراکز انرژی هسته‌ای.
شناسایی رستنی‌های مهم از نظر کنترل بیولوژیکی جهت به حداقل رساندن خطرات ناشی از مصرف بی‌رویه سموم.
شناسایی رستنی‌های مهم از نظر بهبود وضعیت خاک‌ها، کاهش فرسایش و افزایش تحمل گیاهان در برابر تنش‌های خشکی و شوری به عنوان مثال قارچ‌های میکوریز و همزیست گیاهان.
شناسایی رستنی‌های مخرب و یا تهدید کننده آثار باستانی.

تاکنون، 372 آرایه یا ترکیب جدید شامل 196 آرایه قارچی و 176 آرایه گیاهی برای نخستین بار توسط محققان بخش تحقیقات رستنی‌ها کشف و نام‌گذاری شده است.
ارایه مشاوره و همکاری در بیش از 100 مورد پایان‌نامه دکتری و کارشناسی ارشد.
کسب 20 مورد افتخارات ملی و بین‌المللی.
تهیه و انتشار 13 فقره نرم‌افزار پژوهشی (Electrobotany).
انتشار دوفصلنامه علمی-پژوهشی رستنیها (انتشار این نشریه از سال 1379 آغاز شده و تا به حال 16 جلد (48 شماره) از آن همراه با ده ضمیمه و ویژه‌نامه‌ منتشر شده است).
تاکنون، تعداد 814 نوشته علمی توسط اعضای هیات علمی و محققان شاغل در بخش تحقیقات رستنی‌ها، به طور مستقل یا مشترک با سایر پژوهشگران ایرانی و خارجی، منتشر شده است.

اجرای تحقیقات متنوع در زمینه شناسایی رستنی‌های مرتبط با گیاه‌پزشکی براساس روش‌های کلاسیک و مدرن.
پایش و ردیابی رستنی‌های تازه وارد شده به کشور بویژه گونه‌های مهاجم و قرنطینه و بررسی دامنه پراکنش آن‌ها در کشور.
نگهداری موثر رستنی‌های کشور در مجموعه‌های ذخایر ژنتیکی هرباریوم "ایران" به منظور استفاده‌های علمی، تحقیقاتی، آموزشی و پاسخگویی به نیازهای کشور در رابطه با مسایل کشاورزی.
ارایه خدمات علمی به کلیه مراکز تحقیقاتی کشور در زمینه تامین و یا شناسایی قارچ‌ها، شبه قارچ‌ها، گلسنگ‌ها، جلبک‌ها و گیاهان بویژه علف‌های هرز و بذور گیاهان.
ارتباط و همکاری و هماهنگی با سازمان‌ها و موسسات تحقیقاتی و دانشگاهی در زمینه تهیه و تنظیم و اجرای پروژه‌های تحقیقاتی مشترک پیرامون مطالعات تنوع زیستی رستنی‌های کشور.
تهیه و انتشار نرم افزارهای پژوهشی در زمینه‌های مختلف مربوط به رستنی‌های کشور.
مستند‌سازی و تهیه بانک‌های اطلاعاتی آنلاین از رستنی‌های کشور.
تماس دایمی و تبادل اطلاعات با مراجع مشابه داخلی و خارجی به منظور پیشبرد دانش شناسایی رستنی‌ها.
هدایت و مشاوره پایان‌نامه‌های دانشجویی و برگزاری دوره‌های آموزشی تخصصی مختلف.
ارایه نتایج تحقیقات انجام شده به صورت مقاله، کتاب، مونوگراف و ایراد سخنرانی.